Szukaj
Polub nas!

Gęś, która lata wysoko

(fot. Wikimedia Commons)Prawdziwym fenomenem natury jest gęś tybetańska, która nie tylko potrafi latać na wysokościach niedostępnych dla innych ptaków, tj. ponad najwyższą górą świata, Mount Everestem, ale zachowywać przy tym pełną wydolność organizmu...

Badania Kanadyjczyków

Gęś tybetańska uważana jest za najwyżej latającego ptaka na świecie. Migruje dwa razy w ciągu roku i w tym czasie przelatuje nad Himalajami, najwyższym łańcuchem górskim na Ziemi. Największa wysokość, na jakiej zaobserwowano niektóre osobniki, to ponad 10 tys. m n.p.m. Na takiej wysokości powietrze jest ponad dwa razy bardziej rozrzedzone niż na poziomie morza i panują temperatury przekraczające -50°C. Wysiłek ptaka na takiej wysokości można porównać do wysiłku maratończyka biegnącego na wysokości, na jakiej latają samoloty pasażerskie. Niezwykłą wydolność organizmu gęsi postanowili zbadać bliżej naukowcy z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie.

Na badania zdecydowaliśmy się dlatego, by odkryć mechanizm odpowiadający za niezwykłe wyczyny gęsi tybetańskich w warunkach, gdzie stężenie tlenu jest o połowę mniejsze niż na poziomie morza. I nie tylko są w stanie funkcjonować, ale i latać, co stanowi niesamowicie kosztowny sposób poruszania się. Zrozumienie tego mechanizmu może pomóc pojąć, co stoi za problemami z oddychaniem u ludzi, które często prowadzą do wylewów, zawałów i zatrzymania krążenia – powiedziała kierująca zespołem badaczy dr Jessica Meir.

Na poczet badań gęsi tybetańskie, gdy były jeszcze pisklętami, nauczono noszenia masek, które zapewniały im oddychanie powietrzem o parametrach charakterystycznych dla dużych wysokości. Starsze osobniki, oczywiście z nałożonymi maskami, umieszczano w tunelu aerodynamicznym, gdzie mogły swobodnie latać. Ponieważ maska „zbiera” wydychany dwutlenek węgla, podczas eksperymentu można było sprawdzić, w jaki sposób gospodarują one cennym gazem. Okazało się, że w trakcie lotu w powyższych warunkach zużywają aż 20 razy więcej tlenu niż w sytuacji, gdy pozostają na ziemi. Jest to możliwe, jak tłumaczą naukowcy, dzięki ich specyficznej budowie. Otóż natura obdarzyła je większą niż u spokrewnionych z nimi, ale latających na znacznie niższych wysokościach, berniklach i gęsiach zbożowych, ilością włókien mięśniowych (mają takich włókien o około od 6 do 10 proc. więcej) oraz znacznie większą ilością krwionośnych naczyń włosowatych. Co więcej, usytuowała mitochondria (organella komórkowe dostarczające energii) w ich komórkach znacznie bliżej błony komórkowej, a więc i naczyń krwionośnych. To pozwala na sprawniejsze dostarczanie do komórek tlenu, który jest niezbędnym paliwem dla zachodzących w mitochondriach procesów. Wyniki badań dr Meir zaprezentowała na dorocznym spotkaniu Stowarzyszenia Biologii Eksperymentalnej w Salzburgu.

Lęgi na Wyżynie Tybetańskiej

Gęś tybetańska (Anser indicus), zwana również gęsią indyjską, jest gatunkiem pięknego, dużego ptaka wielkości gęsi zbożowej, z rzędu blaszkodziobych, rodziny kaczkowatych, podrodziny gęsiowatych i szczepu gęśców. Jej łacińska nazwa wywodzi się stąd, że ptak został odkryty w Indiach. Zamieszkuje tereny trawiaste i wilgotne w pobliżu jezior górskich Azji Środkowej. Zimuje na subkontynencie indyjskim, głównie w Indiach, Pakistanie, Nepalu, Asamie i Bangladeszu. Pomiędzy tymi dwoma okresami migruje nad Himalajami. Jedyne jej niewielkie dzikie populacje w Europie żyją w Niemczech i Wielkiej Brytanii – tworzą je osobniki, które uciekły z hodowli. W innych miejscach Starego Kontynentu trzymana jest w ogrodach. Jest łagodnym gatunkiem (nawet podczas okresu lęgowego), bardzo odpornym na choroby.

Jej ciało osiąga długość od 28 do 32 cali, a rozpiętość skrzydeł – około 5 stóp. Samica jest nieco mniejsza od samca. W upierzeniu brak dymorfizmu płciowego, który występuje u większości ptaków. Oznacza to, że zarówno samica, jak i samiec posiadają identyczne upierzenie, najczęściej o jasnym odcieniu szarości, czasem brązowo-szare, które jest znacznie bledsze od ubarwienia innych gęsi rodzaju Anser. Głowa gęsi tybetańskiej jest biała z dwiema ciemnymi pasami na potylicy. Jedna z nich biegnie przez ciemię aż do oczu, a druga kilka centymetrów poniżej tamtej. Po obu stronach ciemnoszarej szyi biegną pionowe, białe pręgi. Nogi i dziób są pomarańczowo-żółte, z tym, że dziób dodatkowo posiada ciemny koniuszek. Tułów pokrywają jasnoszare pióra z odrobinę ciemniejszymi prążkami. Niektóre pióra ogona są ciemnoszare, co daje kontrast w stosunku do pozostałych, jasnych.

(fot. Wikimedia Commons)Żywi się przede wszystkim ziarnami zbóż i zielonką, ale je również nasiona i jagody. W okresie zimowym trzyma się blisko pół uprawnych, gdzie żywi się jęczmieniem, ryżem i pszenicą, często doszczętnie niszcząc plony. Z tego powodu bywa tępiona przez miejscową ludność.

Na okres lęgowy wyrusza w okresie topnienia lodów na górskich przełęczach w stadach lecących w kluczu, który przybiera kształt klina. Jej tereny lęgowe położone są na Wyżynie Tybetańskiej, czyli na wysokości ponad 4 tys. m n.p.m. W pary dobiera się wczesnym latem. Raz utworzona para zostaje do końca życia jednego z osobników. Gęś tybetańska nigdy nie zmienia partnerów. Gniazduje zarówno w dużych grupach, jak i mniejszych stadach. Swoje gniazda buduje na skalnych półkach, na drzewach (9-21 stóp nad ziemią) lub bezpośrednio na ziemi. Czasami wykorzystuje opuszczone gniazda drapieżnych ptaków. Za ciekawostkę należy uznać fakt, że gniazduje bardzo blisko gniazd myszołowów mongolskich (Buteo hemilasius). Samica składa od 3 do 9 białawych jaj, które sama wysiaduje przez około 30 dni. Młode chowają się z reguły bezproblemowo. Tuż po wykluciu wodzone są przez matkę do wody. Dwa miesiące od wyklucia stają się samodzielne – posiadają już wtedy zdolność lotu. Dojrzałość osiągają po 2-3 latach życia.

W hodowli

Gęś tybetańska bardzo łatwo przystosowuje się do warunków hodowlanych – nie ma dużych wymagań i szybko aklimatyzuje się w nowym miejscu, a przy tym jest bardzo odporna, przyjazna (żyje w zgodzie z innymi gatunkami gęsi) i nietrudna do oswojenia. Z tego powodu jest często hodowanym ptakiem ozdobnym w amatorskich hodowlach. Tak naprawdę do szczęścia potrzebuje jedynie kawałek porządnego trawnika oraz jakiś mały zbiornik wodny. Dokarmiać je można paszą dla gęsi hodowlanych, zielonką i ziarnami zbóż. W zimie można ją karmić ugotowanymi ziemniakami i burakami pastewnymi.

W niewoli chętnie przystępuje do lęgów. Zanim przystąpi do zniesienia jaj, kładzie się w zagłębieniach w ziemi. Gniazda zakłada bezpośrednio na ziemi lub korzysta z zaproponowanych przez hodowcę budek lęgowych lub w koszach wiklinowych.

Marcin Nowak