Szukaj
Polub nas!

szympans fot Pixabay(fot. Pixabay)Osobowość zwierząt

Szympansy posiadają niemal te same cechy osobowości co ludzie. Wiedziała o tym już całe dekady temu dr Jane Goodall. Teraz nauka oficjalnie to potwierdziła. Co więcej, okazuje się, że cechy te obserwuje się zarówno u zwierząt żyjących na wolności, jak i tych zamkniętych w ogrodach zoologicznych oraz w rezerwatach...

Pionierski wyczyn

83-letnia dziś Brytyjka Jane Goodall przeprowadziła pionierskie badania nad szympansami w Parku Narodowym Gombe (obecnie Tanzania) pod koniec lat 50. i na początku lat 60. ubiegłego wieku. Jako pierwsza na świecie zaczęła odnajdywać u tych małp cechy, które świat nauki wcześniej przypisywał wyłącznie ludziom, w tym empatię, altruizm, szczodrość czy wspaniałomyślność. Uczona utrzymywała, że szympansy odczuwają szczęście, smutek, lęk, rozpacz czy złość oraz że mają podobny do człowieka system komunikacji pozawerbalnej – całują się, obejmują, trzymają za ręce, pieszczą, wpatrują się w siebie. Starała się przekonać, że potrafią również budować więzy rodzinne i społeczne, które trwają przez całe życie.

Wielu naukowców słysząc to w tamtym czasie pukało się w głowę. Uważali oni, że amatorka – wtedy jeszcze Goodall nie miała doktoratu (zrobiła go w 1962 r. na Uniwersytecie Cambridge) – nie ma pojęcia o tym, co mówi. Wytykali jej rzekome błędy, m.in. to, że nadaje szympansom imiona, zamiast używać numerów, jak robili to dyplomowani uczeni.

Oskarżeń było więcej. Ośmielałam się przecież mówić, że szympansy mają uczucia, myślą, rozwiązują problemy. A to miało być zarezerwowane tylko dla nas, ludzi. Zarzucano mi najgorszego rodzaju antropomorfizm – wspominała później.

Dziś wiadomo, że Goodall miała rację. Najnowsze badanie, którego wyniki opublikowano w magazynie Scientific Data, potwierdziły, iż szympansy wykazują cechy osobowości do złudzenia przypominające ludzkie.

Nowe badanie

Prace badawcze z Parku Narodowego Gombe są kontynuacją badań nad osobowością szympansów, które przeprowadzono tam na 24 zwierzętach w 1973 r. Teraz objęto nim sto dodatkowych osobników, którym przyglądano się przez kilka lat. We wcześniejszych obserwacjach zwierzęta były oceniane indywidualnie przez doktorantów, w badaniu ostatnim – przez pracowników naukowych z Tanzanii. Obserwowano cechy osobnicze, jak: ugodowość, ekstrawersja, depresja, agresja i samokontrola. By należycie ocenić cechy zwierząt, w obu badaniach naukowcy korzystali z różnych, stworzonych specjalnie dla małp, kwestionariuszy (Chimpanzee Personality Questionnaire).

Wypełniali je, oceniając zwierzęta w kilkudziesięciu kategoriach, na podstawie obserwacji ich codziennego zachowania. W kwestionariuszach uwzględniono między innymi takie kwestie jak to, czy szympans łatwo się ekscytuje, czy jest impulsywny, chętny do zabawy, nieśmiały czy dominujący. W obu badaniach większość typów osobowości była identyczna. Ostatecznie stwierdzono, że szympansy żyjące na wolności wykazują te same cechy osobowości co ich krewni zamknięci w ogrodach zoologicznych lub rezerwatach, i że cechy te są podobne do tych obserwowanych u ludzi.

Dr Goodall, która reklamuje obecnie nowy film dokumentalny Jane, poświęcony początkom jej badań, powiedziała, że nie jest zaskoczona.

Rozumiałam już jako dziecko, że nie tylko my myślimy i czujemy. Miałam cudownego nauczyciela, który pokazał mi, iż zwierzęta też mają osobowość i potrafią bezinteresownie kochać. Nazywał się Rusty. Był moim ukochanym psem – powiedziała.

Podobne odczucia miała, gdy jako mała dziewczynka obserwowała też swoje świnki morskie i żółwie.

Szczerze powiedziawszy, nie wierzę, że można pozostawać w bliskiej relacji ze swoimi zwierzętami i nie zdawać sobie sprawy z tego, iż natura obdarzyła je wyraźnymi osobowościami – powiedziała.

Potwierdzone przeczucia

Clive Wynne, profesor psychologii i dyrektor Canine Science Collaboratory na Wydziale Psychologii Arizona State University oraz dyrektor badań w Wolf Park w stanie Indiana, który nie był zaangażowany we wspomniany projekt, oświadczył, że nowe badanie przedstawia „naprawdę bogaty obraz”. Zdaniem uczonego potwierdza ono wiele rzeczy, które do tej pory przeczuwano.

Według niego najciekawsze jest to, że zwierzęta żyjące na wolności, które przez cały czas mają poczucie zagrożenia, wykazują takie same cechy osobowości co ich krewni, którzy pozostając na zamkniętym terytorium, nie muszą walczyć o jedzenie ani zmagać się z codziennymi trudnościami. Prof. Wynne utrzymuje, że psy, które są dziedziną jego ekspertyzy, również wykazują podobne cechy osobowości.

Dr Alexander Weiss – starszy wykładowca na University of Edinburgh – który sprawował nadzór nad nowym badaniem, oświadczył, że przystępując do niego był zainteresowany przede wszystkim sprawdzeniem cech osobowościowych zwierząt żyjących na wolności. Jego odkrycie pozostaje w zgodzie z wynikami poprzedniego badania, które przeprowadził na szympansach żyjących w zamknięciu.

To miłe, że udało się nam wykazać zgodność cech osobowości między zwierzętami z dwóch różnych środowisk, ponieważ pozwoli nam to wyciągnąć bardziej ogólne wnioski. Cechy te pozostają stabilne nie dlatego, że zwierzę przebywa w ogrodzie zoologicznym, gdzie czuje się bezpieczne – powiedział uczony.

Dr Goodall stwierdziła, że wyniki badania potwierdzają to, co sama widziała na własne oczy. Obecnie, z powodu zaawansowanego wieku, uczona odwiedza centrum badawcze w Narodowym Parku tylko dwa razy do roku. Z czasów, gdy prowadziła tam badania, żyją tylko dwa osobniki. Jednym z nich jest matka bliźniaków nosząca imię Gremlin.

Bardzo się zmieniła. Zasadniczą różnicą w jej osobowości jest to, że z upływem lat stała się bardziej pewna siebie. Podobnie dzieje się z ludźmi – powiedziała dr Goodall.

Uczona dodała, że jest zadowolona, iż badacze wciąż wykazują duże zainteresowanie Parkie Narodowym Gombe i że korzystają z ekspertyzy tanzańskich pracowników. Jest też szczęśliwa z powodu zmiany akademickiej perspektywy.

Kiedyś mówiono mi, że tylko ludzie mają osobowości, umysły i emocje. Dziś można zrobić doktorat, badając osobowości zwierząt. Uważam, że pokonaliśmy cały cykl. To absolutnie potwierdza wszystko, w co kiedykolwiek wierzyłam – powiedziała.

Piotr Szymański