Szukaj
Polub nas!
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (2 Votes)

Telescop Hubblea fot PixabayTelescop Hubble’a (fot. Pixabay)Przepustka do wszechświata

24 kwietnia 1990 roku rozpoczął się jeden z najbardziej ambitnych eksperymentów astronomicznych w historii ludzkości. Załoga wahadłowca Discovery umieściła na orbicie okołoziemskiej teleskop Hubble’a. Przez następne ćwierćwiecze człowiek mógł zgłębiać tajniki wszechświata w sposób, jaki wcześniej nie był osiągalny...

Marzenia o zbudowaniu teleskopu kosmicznego mają dość długą historię. Już w 1923 roku niemiecki naukowiec Hermann Oberth napisał pracę doktorską, w której omówił teoretyczną możliwość wyniesienia na orbitę okołoziemską teleskopu. Wtedy zrealizowanie jego pomysłów było jeszcze całkowicie niemożliwe. 23 lata później astronom amerykański Lyman Spitzer przedstawił zalety obserwacji kosmosu przez teleskop orbitalny w przeciwieństwie do naziemnego.

Dopiero w roku 1965 Spitzer stanął na czele komisji, która miała opracować projekt teleskopu kosmicznego. Był to proces żmudny i bardzo kosztowny. Co jakiś czas występowały opóźnienia, zwykle powodowane brakiem pieniędzy. A gdy w końcu w roku 1986 gotowy teleskop miał poszybować na orbitę, doszło do pamiętnej katastrofy wahadłowca Challenger. Program lotów kosmicznych został na jakiś czas wstrzymany, a tym samym projekt wyniesienia na orbitę kosmicznego teleskopu też został odłożony na półkę. A ponieważ teleskop musiał być przechowywany w bardzo specyficzny sposób, systematycznie rosły koszty całego przedsięwzięcia.

Początkowo zakładano, że koszt programu Hubble wyniesie 400 milionów dolarów. Gdy ostatecznie teleskop znalazł się na orbicie, kosztowało to w sumie agencję NASA iście astronomiczną sumę 4 miliardów, choć część tych pieniędzy pochodziła od kilku agencji europejskich, zainteresowanych badaniami.

Niestety, debiut teleskopu też nie był zbyt pomyślny. Szybko okazało się, że główne zwierciadło na skutek błędnego działania aparatury pomiarowej na Ziemi miało nieprawidłowy profil, przez co zdolność rozdzielcza całego teleskopu znacznie odbiegała od oczekiwanej. Przez następne lata dokonywano okresowych napraw, których w sumie było pięć. Pierwsza z nich, po trzech latach obecności teleskopu na orbicie, była pierwszą tego rodzaju misją w historii astronautyki.

Dzięki naprawom teleskop pracuje obecnie tak jak zakładały plany, a jego praktyczna użyteczność ma trwać do roku 2020. Zastąpić go ma teleskop Jamesa Webba, który zostanie wyniesiony na orbitę w roku 2018. Teleskop Hubble’a znajduje się 345 mil (555 km) nad powierzchnią Ziemi i po orbicie pędzi z prędkością 16 tysięcy mil na godzinę (27 tysięcy km/h).

Mimo wszystkich trudności, teleskop Hubble’a to jedno z najważniejszych osiągnięć w historii badania przestrzeni kosmicznej. Przy pomocy tego urządzenia uzyskano niezliczone, fascynujące obrazy odległych od nas gwiazd, galaktyk, mgławic, itd. Są to zdjęcia o wspaniałej rozdzielczości, zawierające zdumiewającą liczbę detali, jakich w ogóle nie można dostrzec przy pomocy teleskopów naziemnych, którym w obserwacjach kosmosu przeszkadza ziemska atmosfera.

Dr Chris Riley jest zdania, że teleskop Hubble’a to bezsprzecznie największy sukces w historii agencji NASA. Tyle że jest to sukces dość mało widoczny w porównaniu do tak historycznych wydarzeń jak lądowanie człowieka na Księżycu.

NASA ogłosiła, że w dniach od 20 do 26 kwietnia zorganizuje serię seminariów i wystaw poświęconych niezwykłym osiągnięciom teleskopu Hubble’a. Do osiągnięć tych nie należą wyłącznie wspaniałe widoki odległych ciał niebieskich. W lutym 2009 roku zaprezentowano fascynujące zdjęcia czterech księżyców Saturna. Obrazów takich nikt wcześniej nie był w stanie uzyskać. Z drugiej strony, przy pomocy teleskopu uzyskano po raz pierwszy w historii obraz najodleglejszego jak dotąd zakątka wszechświata, czyli gwiazd oddalonych od Ziemi o 13 miliardów lat świetlnych.

W sumie teleskop dokonał jak dotychczas ponad milion obserwacji kosmosu, a badacze na podstawie tych danych napisali prawie 13 tysięcy prac naukowych. W niektórych z tych prac pojawiły się po raz pierwszy tezy o tym, że wszechświat rozszerza się znacznie szybciej niż pierwotnie uważano i że dzieje się tak za sprawą istnienia tzw. ciemnej materii.

Naukowcy są zdania, że teleskop Hubble’a to sukces również z zupełnie innego powodu. Fascynujące obrazy wszechświata spowodowały, że znacznie wzrosło wśród zwykłych ludzi, nie zajmujących się nauką, zainteresowanie badaniami astronomicznymi. A szczególnie kosmosem, który nas otacza, i statusem naszego globu w tej ogromnej przestrzeni. Doktor Riley twierdzi, że przed umieszczeniem teleskopu na orbicie trudno było kogokolwiek zainteresować niezbyt wyraźnymi, mglistymi, czarno-białymi zdjęciami odległych galaktyk. Obrazy prezentowane przez teleskop kosmiczny to niemal dzieła sztuki, zachwycające przedziwnymi kształtami i niezwykłą kolorystyką. Dość powiedzieć, że miliony ludzi na całym świecie korzystają z tych fotografii w roli tła komputerowych pulpitów.

Andrzej Heyduk